Kolegiata

Historia Kolegiaty

W hierarchii wrocławskich i dolnośląskich świątyń Kolegiata pod wezwaniem Świętego Krzyża jest, po Katedrze Metropolitalnej pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu, drugim, najważniejszym kościołem Śląska. Została ufundowana przez Henryka IV Probusa 11 stycznia 1288 roku na pamiątkę zakończenia konfliktu z biskupem wrocławskim Tomaszem II. 

Kolegiata jest pierwszym dwukondygnacyjnym kościołem na Śląsku i jednym z nielicznych w Europie. Łączy się z pięknymi i bogatymi tradycjami piastowskimi i polskimi. Według przekazów miał to być początkowo kościół jednopoziomowy, poświęcony patronowi domu śląskich Piastów – świętemu Bartłomiejowi. 

Według legendy w trakcie kopania dołów pod fundamenty natrafiono w ziemi na korzeń w kształcie krzyża. To zdarzenie spowodowało wzniesienie nad dolnym kościołem drugiego, pod wezwaniem Świętego Krzyża. Budowa rozpoczęła się jeszcze w roku 1288 od strony wschodniej wraz z zakrystią. Kościół dolny został poświęcony w 1295 roku przez biskupa Jana II Romkę. 

Henryk IV Probus został pochowany w jego części wschodniej już w 1290 roku. Dokończenie korpusu nawowego górnego kościoła trwało od lat dwudziestych do połowy XIV wieku. Budowę prowadził przeniesiony z Krakowa do Wrocławia w 1326 roku biskup Nanker. Jego kamienna płyta grobowa z roku 1341 została przeniesiona z katedry do dolnego kościoła w 1908 roku.

Kolegiata pod wezwaniem Świętego Krzyża jest budowlą gotycką, murowaną z cegły i zbudowaną na planie krzyża. Długość Kolegiaty wynosi 58,5 metra, szerokość 26,6 metra, a wysokość naw to 19 metrów. Złożona jest z trójnawowego halowego korpusu, transeptu i trójprzęsłowego prezbiterium. 
We wnętrzu Kolegiaty warto popatrzeć na ołtarz główny. Stanowi on późnogotycki pentaptyk z 1503 r., przedstawiający Marię z Dzieciątkiem, św. Jakubem i św. Katarzyną. Pochodzi on z Przecławia koło Szprotawy. Do Kolegiaty trafił po II wojnie światowej. 

Warto również zauważyć boczne rokokowe ołtarze, umieszczone w absydach transeptu z wkomponowanymi w nie obrazami. W ołtarzu od strony południowej znajduje się współczesna kopia obrazu Zdjęcie z Krzyża Johanna M. Tottmayera, od strony północnej obraz Znalezienie Krzyża przez św. Helenę. W Kolegiacie znajduje się wiele epitafiów kanoników. 

Na szczególną uwagę zasługuje północny, wewnętrzny portal gotycki, na którym został umieszczony tympanon z przedstawieniem Tronu Łaski wraz z fundatorami: Henrykiem IV Probusem i jego żoną Matyldą. W kościele górnym znajdował się wysokiej klasy sarkofag fundatora Kolegiaty, obecnie przechowywany w Muzeum Narodowym we Wrocławiu.

Współczesne witraże zostały zaprojektowane przez Konstantego Łysakowskiego i wykonane przez pracownię Zbigniewa Jaworskiego.

W dolnym kościele pod wezwaniem świętego Bartłomieja, trzeba zauważyć gotycki zwornik z płaskorzeźbą św. Jadwigi trzymającej model kościoła (XV w.), znajdujący się w kruchcie. Na uwagę zasługują również dwa zworniki w partii transeptu, przedstawiające orła piastowskiego i lwa czeskiego. W nawie północnej umieszczono płytę nagrobną biskupów Nankiera (przeniesiona z katedry w 1908 r.) i Lubusza. W północnym ramieniu transeptu znajdują się renesansowe nagrobki i chrzcielnice. Na prawo od prezbiterium stoi jedyny, zachowany w tym kościele, ołtarz z piaskowca, przedstawiający scenę ukrzyżowania. 

Do roku 1997 kościół ten użytkowany był przez grekokatolików. Stąd na sklepieniu w niektórych miejscach znajdują się malowidła w stylu Kościoła Wschodniego. Witraże, w tym samym stylu projektował prof. Jerzy Nowosielski.

Warto jeszcze wspomnieć, że członkiem Kapituły Kolegiackiej w latach 1503-1538 był Mikołaj Kopernik. Po kasacie Kapituły Kolegiackiej w 1810 roku świątynia stała się kościołem, przy którym działało duszpasterstwo ludności polskiej aż do 1919 roku. Świadczy o tym między innymi kopia obrazu NMP Częstochowskiej, umieszczona w północnym bocznym ołtarzu górnego Kościoła. Świadczy również o tym tablica upamiętniająca wysłuchanie polskiego kazania w tym kościele 3 czerwca 1821 roku przez Juliana Ursyna Niemcewicza.

Dzisiaj tak górny, jak i dolny kościół podlega duszpastersko i administracyjnie Parafii Katedralnej. Od roku 1998 Kolegiata jest ponownie kościołem reaktywowanej Kapituły Kolegiackiej Świętego Krzyża.

Przed Kolegiatą możemy podziwiać wspaniały barokowy pomnik świętego Jana Nepomucena. Został zaprojektowany przez Krzysztofa Tauscha i wykonany przez Jana Jerzego Urbańskiego na zlecenie wrocławskiej Kapituły katedralnej. Wykonano go z piaskowca. Umieszczone na postumencie płaskorzeźby przedstawiają sceny z życia świętego męczennika. Odsłonięcie pomnika miało miejsce w 1732. Jest on największym na świecie pomnikiem świętego Jana Nepomucena. Zbudowany na planie krzyża greckiego w stylu barokowym ma 9, 5 metra wysokości.


Kontakt
Parafia Kartedralna pw. św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu
Adres:
pl.  Katedralny 18
50-329 Wrocław
tel. +48 71 322 25 74
fax: +48 71 326 77 11
email: katedra@archideiecezja.wroc.pl
www.archidiecezja.wroc.pl
tel. +48 71 322 25 74
fax: +48 71 326 77 11
email: katedra@archideiecezja.wroc.pl
www.archidiecezja.wroc.pl
Dobrowolne datki przeznaczone zostaną 
na remont instrumentów organowych na Ostrowie Tumskim.
PKO BP IV O/Wrocław konto nr: 45 1020 5242 0000 2202 0135 9884
Newsletter
Zapisz się na newsletter aby nie opuścić żadnego koncertu.

twitter-squarefacebook-official